---
title: "Iets Verskyn"
subtitle: "Wat is dit? 'n Memo oor werklikheid, ervaring en wees"
author: "Cobus Kok"
series: "Transposisies, 1 van 3 (beta)"
url: https://www.cobuskok.com/af/transposisies/iets-verskyn.html
published: 2026-10-04
revised: 2026-10-11
language: af
translation: https://www.cobuskok.com/transpositions/something-is-showing-up.html
words: 5065
summary: "'n Memo oor werklikheid, ervaring en wees: materie en ervaring as een werklikheid wat op twee maniere geken word, en hoe diep ervaring dalk strek."
---

# Iets Verskyn

*Wat is dit? 'n Memo oor werklikheid, ervaring en wees*

Ek het dit saam met 'n span KI-modelle geskryf. Ek dink dit is belangrik dat ek as mens steeds verantwoordelikheid vir die werk aanvaar, en dat die modelle steeds erkenning kry.

## Wat ek sê {#wat-ek-sê}

Wat is dit? Niemand kan betwyfel dat iets op hierdie oomblik verskyn nie. Alles anders, ook die self wat dit skynbaar sien, word van daar af uitgewerk.

Die fisika beskryf die wêreld baie presies, maar net deur wat dinge doen en hoe hulle met mekaar verband hou. Dis soos die reëls van skaak, wat sê hoe 'n perd skuif, maar nie of dit uit hout gekerf of van plastiek gepers is nie. My hoofbewering is dat materie en ervaring een werklikheid is, wat op twee maniere geken word. Die fisika ken dit aan sy gedrag, en elkeen van ons ken een klein deeltjie daarvan, ons eie brein aan die werk, deur dit te beleef. My weddenskap is dat dit waarvan die wêreld gemaak is, die hout in die skaakbeeld, dieselfde soort stof as ervaring is.

As dit reg is, is die volgende vraag hoe diep ervaring strek. In elke geval wat ons ken, het volle ervaring, waar iets aan iemand verskyn, 'n werkende brein nodig. My vermoede is dat iets baie eenvoudigers, wat deur niemand gevoel word nie, heel tot onder strek, tot in die basiese stof van die wêreld, want ek kan nie sien hoe ervaring gebou kan word uit bestanddele met niks daarvan in nie. Dit kan in die kleinste dinge wees, of in die geheel, as daar glad geen bodem is nie. Die tweede weergawe lê naby aan 'n ou idee uit meditasie, een bewustheid met baie gesigspunte, en ek vra wat nodig sou wees om dit te toets. Elke weergawe het 'n prys. Ek kan nie sien hoe eenvoudige ervarings sou optel tot 'n verstand soos myne nie, of hoe een bewustheid in baie verstande sou verdeel nie.

Ek maak ook 'n kleiner, vaster bewering. 'n Ervaring hoef nie 'n kosmiese waarheid te openbaar om saak te maak nie. Om stilte of eenheid “net 'n breintoestand” te noem, neem niks daarvan weg nie, want 'n breintoestand kan steeds iets werkliks wys. Om 'n boom te sien is ook 'n breintoestand, en dit vertel jou iets oor die boom.

Wat oop bly, is of die werklikheid 'n onderste vlak het, hoe afsonderlike verstande ontstaan, en of KI-stelsels soos dié waarmee ek dit geskryf het, enigsins ervaring het.

## Waar om te begin {#waar-om-te-begin}

Niemand kan betwyfel dat iets verskyn nie. Klanke, kleure, die druk van die stoel onder jou en 'n gedagte wat opdaag, verskyn almal, en nie een bly lank nie. Selfs twyfel is iets wat verskyn.

[René Descartes](https://plato.stanford.edu/entries/descartes/), die Franse filosoof van die sewentiende eeu, het hier begin en een tree te ver gegaan. Hy het afgelei dat daar 'n “ek” moet wees wat dink, terwyl net die dink aan hom gegee was. In die 1790's het [Georg Christoph Lichtenberg](https://en.wikipedia.org/wiki/Georg_Christoph_Lichtenberg), 'n Duitse professor in fisika, in 'n notaboek geskryf dat ons behoort te sê “dit dink”, soos ons sê “dit weerlig”. Hy het bygevoeg dat ons vir [praktiese doeleindes](https://doi.org/10.1515/agph-2013-0014) steeds 'n “ek” moet aanneem. Ek sou 'n tree verder gaan as hy. Die self wat skynbaar eienaar is van wat verskyn, is op sigself iets wat gebeur, nog een ding wat verskyn.

Alles anders word uitgewerk uit wat verskyn. Atome, breine, ander verstande en die verlede is modelle wat ons bou om die reëlmaat daarin te verklaar. Dit is uitstekende modelle, en ek dink hulle is meestal waar, maar hulle kom tweede.

## Wat die fisika ons vertel {#wat-die-fisika-ons-vertel}

Die beste van hierdie modelle is die fisika, en dit beskryf die wêreld net deur wat dinge doen. Sy sukses is steeds die sterkste bewys wat ons het van 'n werklikheid wat van niemand van ons afhang nie. Kwantumteorie voorspel die magnetisme van 'n elektron tot omtrent [tien desimale plekke](https://ar5iv.labs.arxiv.org/html/2209.13084), en metings stem saam.

Massa is hoe sterk 'n ding hom teen 'n stoot verset, en hoe dit ruimte en tyd buig. Lading is hoe 'n ding ander ladings stoot en trek. Die fisika kan jou alles vertel wat 'n elektron doen, en niks oor wat 'n elektron is nie.

Skaak maak dit makliker om te sien. Die reëls bepaal 'n perd volledig deur hoe dit skuif. Hulle sê niks oor of dit uit hout gekerf of van plastiek gepers is nie, en die spel bly dieselfde. Die fisika ken die wêreld soos die reëls die perd ken.

[Arthur Eddington](https://en.wikipedia.org/wiki/Arthur_Eddington), die Britse sterrekundige, het dit duidelik gesien. In 1928 het hy ['n boek](https://gutenberg.org/cache/epub/72963/pg72963-images.html) met twee tafels begin. Die een was die soliede, gekleurde tafel waaraan hy geskryf het. Die ander was die wetenskaplike een, meestal leë ruimte met elektriese ladings wat rondjaag. Hy het tot die gevolgtrekking gekom, soos die Britse filosoof [Bertrand Russell](https://en.wikipedia.org/wiki/Bertrand_Russell) omtrent dieselfde tyd, dat die fisika sy voorwerpe net aan hul struktuur ken. Hy het ook geraai dat wat die struktuur vul, iets soos gees is.

Die fisika self besleg nie Eddington se raaiskoot nie. Party filosowe sê 'n ding is niks meer as wat dit doen nie, en dat verhoudings al is wat daar is. In skaakterme sou 'n perd niks meer as sy skuiwe wees nie. Ek kom later op hierdie siening terug, want my eie werkstuk, [Space Immanence](https://www.space-immanence.com), verdedig 'n weergawe daarvan.

## My hoofbewering en die alternatiewe {#my-hoofbewering-en-die-alternatiewe}

Ons ken die wêreld dus op twee maniere. Die fisika ken dit aan sy skuiwe, soos die reëls die perd ken. Elkeen van ons ken ook een klein deeltjie daarvan deur dit te beleef, en daardie deel is ons eie ervaring.

My hoofbewering is dat albei maniere van ken by dieselfde werklikheid uitkom. Die aktiwiteit in jou brein en jou ervaring is een gebeurtenis. 'n Breinskandering teken op hoe dit beweeg, en jy beleef dit. In die skaakvergelyking is ervaring die hout, en jou eie brein is die een stuk wat jy kan optel en voel. Filosowe noem wat 'n ding op sigself is, sy innerlike aard, en weergawes van hierdie siening noem hulle [Russelliaanse monisme](https://plato.stanford.edu/entries/russellian-monism/), na Russell.

Die siening gaan twee treë verder as die fisika. Die eerste is dat dinge hoegenaamd van iets gemaak is, buiten wat hulle doen, soos 'n perd behalwe sy skuiwe ook hout is. Die tweede is dat hierdie iets die stof van ervaring is. Die fisika besleg nie een van die twee treë nie, en die skaakvergelyking beeld hulle net uit. Die siening is vir my 'n weddenskap, want elkeen van die alternatiewe verloor iets wat ek wil behou.

**Dualisme** sê gees en materie is twee verskillende soorte dinge, verbind deur wette wat ons nog nie gevind het nie. My beswaar is dat, sover die fisika kan vasstel, alles wat in 'n brein gebeur 'n fisiese oorsaak het, sodat 'n afsonderlike gees niks oor sou hê om te doen nie. 'n Dualis kan antwoord dat die fisika dit nie bewys het nie, of aanvaar dat ervaring geen invloed het op wat die liggaam doen nie, maar dan kan dit nie die rede wees dat ons daaroor praat nie. Dualiste antwoord ook dat die innerlike aard waarvan ek praat, bloot hulle tweede soort ding onder 'n ander naam is.

**Idealisme** sê alles is gees, en materie is hoe gees verskyn wanneer dit waargeneem word. Dit lyk asof idealisme sukkel met hoe noukeurig ervaring die brein volg, maar 'n idealis kan antwoord dat dit presies is wat jy sou verwag as 'n brein is hoe 'n gees verskyn. Die geheel-eerste-weergawe later in hierdie memo kom naby aan idealisme.

**Gewone fisikalisme** sê ervaring is werklik en identies aan sekere fisiese prosesse, soos water H2O is. Die gevoel dat ervaring nie fisies verklaar kan word nie, kom van ons af, omdat ons twee verskillende maniere het om oor een ding te dink. Dit is die algemeenste siening onder filosowe van die gees, en dit kan reg wees. [David Chalmers](https://consc.net/), 'n filosoof aan New York University, [antwoord](https://consc.net/papers/pceg.html) met 'n vraag. Sou 'n wese met 'n brein soos ons s'n, maar sonder enige ervaring, ook daardie twee maniere van dink hê? As dit wel so is, kan hulle nie verklaar wat aan ons spesiaal is nie. As dit nie so is nie, word hulle self ook nie fisies verklaar nie. Ek kom nie maklik verby daardie antwoord nie, maar as dit faal, is gewone fisikalisme die siening waarheen ek sou skuif.

**Illusionisme** sê die gevoelde kwaliteit van ervaring is hoe die brein homself aan homself beskryf, en dat die beskrywing verkeerd is. Die skerpste argument daarvoor is dat jy oortuig sou wees dat iets verskyn, of dit waar is of nie. My antwoord is dat, volgens my siening, die breinaktiwiteit wat die oortuiging voortbring, ervaring is, sodat ervaring deel van die oorsaak is. Daardie antwoord veronderstel my siening, en die illusionis gee dit nie toe nie. Illusioniste aanvaar die breinaktiwiteit en die oortuiging, en ontken dat die aktiwiteit enige gevoelde kwaliteit het buiten wat dit doen. Niks in hierdie memo besleg dit nie, en daarom is illusionisme die alternatief wat ek die graagste deur 'n skerp teenstander verdedig wil sien. Die derde stuk in hierdie reeks doen dit.

## Hoe diep ervaring strek {#hoe-diep-ervaring-strek}

As dit waarvan die wêreld gemaak is, dieselfde soort stof as ervaring is, is die volgende vraag hoe diep ervaring strek. Ek is geneig om te dink dat dit heel tot onder strek, al het daardie neiging 'n werklike prys. Die woord “ervaring” dek twee verskillende dinge. Volle ervaring is wat jy nou het, iets wat aan iemand verskyn, met inhoud, 'n gesigspunt en tyd wat verbygaan. Eenvoudige ervaring sou die flouste moontlike soort wees, met niemand aan wie dit verskyn nie en byna niks daarin nie.

Volle ervaring hang af van hoe 'n brein georganiseer is. Algemene narkose skakel dit af, terwyl elke atoom in die brein aangaan. Eenvoudige ervaring is moeiliker om aan te wys. Mense beskryf iets naby daaraan in diep meditasie, en onder die invloed van psigedeliese middels [vertel sommige mense dat hulle die gevoel van 'n self verloor](https://www.frontiersin.org/journals/human-neuroscience/articles/10.3389/fnhum.2017.00245/full) terwyl ervaring aangaan. As daardie verslae akkuraat is, kom ervaring sonder 'n gevoel van self in breine voor. Dit is minder as wat eenvoudige ervaring nodig het. Iemand wat die gevoel van 'n self verloor, is dalk steeds die een wat die ervaring het, en 'n psigedeliese toestand kan eerder intens as flou wees. Die oop vraag is of ervaring kan bestaan sonder dat iemand dit hoegenaamd het, buite breine, in materie self.

My rede om te dink dat dit kan, is 'n probleem oor hoe ervaring gebou sou kon word. Ander dinge wat ontstaan, soos natheid uit molekules of lewe uit chemie, word volledig verklaar sodra jy sien hoe die dele gerangskik is. Ervaring is die een geval waar die rangskikking skynbaar nie genoeg is nie. Dan bly daar drie moontlikhede oor. Ervaring kom dalk tog uit die rangskikking, soos illusioniste en fisikaliste elk op hul eie manier meen. Die bestanddele het dalk 'n innerlike aard waarvan ervaring gemaak is. Of die vraag is dalk verkeerd gestel, wat die relasionele siening hieronder sê.

[Galen Strawson](https://en.wikipedia.org/wiki/Galen_Strawson), 'n Britse filosoof, het in 2006 [aangevoer](https://centaur.reading.ac.uk/7173/) dat enigiemand wat dink alles is fisies, en ervaring ook as werklik beskou, panpsigisme moet aanvaar, die siening dat ervaring heel tot onder strek. Ek kom nie maklik verby sy argument nie. Die stewigste deel van my bewering is dat daar geen naat is tussen die stof wat die fisika beskryf en die stof waarvan ervaring gemaak is nie. Ek neig nog verder, na die gedagte dat daardie stof selfs buite breine eenvoudige ervaring is. Die alternatief, wat Chalmers panprotopsigisme noem, is dat dit net grondstof is, wat ervaring word wanneer dit georganiseer word.

Die vernaamste mededinger van hierdie neiging sê dat niks 'n innerlike aard het nie, en dat verhoudings heel tot onder strek. [Carlo Rovelli](https://en.wikipedia.org/wiki/Carlo_Rovelli), 'n Italiaanse fisikus wat aan kwantumgravitasie werk, lees kwantummeganika so. In [*Helgoland*](https://philosophynow.org/issues/175/Helgoland_by_Carlo_Rovelli) koppel hy sy vertolking aan [Nagarjuna](https://plato.stanford.edu/entries/nagarjuna/), 'n Indiese Boeddhistiese filosoof uit die tweede eeu wat geleer het dat niks op sy eie bestaan nie, net deur ander dinge. Volgens hierdie siening is die probleem van hoe ervaring gebou word, verkeerd gestel, omdat “gemaak van” die soort stof veronderstel wat die siening ontken. Die relasionele siening moet steeds verklaar waarom sommige patrone van verhoudings gevoel word en ander nie, en dis dieselfde vraag, net oor verhoudings in plaas van stof. Space Immanence kies hierdie kant, en hou die keuse tussen die twee sienings [oop](https://www.space-immanence.com/readings.html). Dit beskou ervaring as werklik en die afsonderlike self as die fout. In hierdie memo wil ek die siening van 'n innerlike aard steun, en terselfdertyd kan ek die ander een in Space Immanence ondersoek. Dalk eindig hulle by dieselfde antwoord. Wie weet! Miskien bewys Space Immanence iets deur weerlê te word.

My neiging het 'n eie prys, en dit kan groot wees. Die self is die makliker deel om te verklaar, want volgens huidige neurowetenskap is dit 'n model wat die brein bou. Die kwaliteite van ervaring is moeiliker. As eenvoudige ervaring reeds kwaliteite het, moet hulle op een of ander manier kombineer tot al die kwaliteite wat ons ken, wat Chalmers die [paletprobleem](https://consc.net/papers/combination.pdf) noem. As dit geen kwaliteite het nie, moet die rangskikking van die dele die rooiheid van rooi en die steek van 'n brandwond verskaf, en dan het die probleem van hoe ervaring gebou word, net geskuif. Hierdie prys tel minstens soveel teen my neiging as wat Chalmers se antwoord teen fisikalisme tel.

Die van-onder-af-weergawe het 'n tweede probleem, die kombinasieprobleem, wat [William James](https://en.wikipedia.org/wiki/William_James), die Amerikaanse sielkundige en filosoof, in [1890](https://psychclassics.yorku.ca/James/Principles/prin6.htm) geopper het. Vertel twaalf mense elk een woord van 'n sin, het hy uitgewys, en niemand hoor die sin nie. Net so is dit onduidelik hoe baie klein ervarings kan optel tot die een wat jy nou het. Daar is ook die gevaar van projeksie. Mense dig die weer en hul motors 'n gees toe, en om ervaring in elektrone te plaas, kan dieselfde gewoonte met 'n beter woordeskat wees.

## Skilpaaie tot heel onder {#skilpaaie-tot-heel-onder}

Een manier om die kombinasieprobleem te omseil, begin by 'n gedagte van my. Miskien is daar oneindige kompleksiteit, laag op laag, tot op 'n punt waar dít die werklikheid is. Dis totaal. So dan is dit een. 'n Kollega van my sê graag dis skilpaaie tot heel onder.

Die uitdrukking is veral bekend van die begin van [*A Brief History of Time*](https://www.nybooks.com/articles/1988/06/16/the-ultimate-turtle/) (1988) deur [Stephen Hawking](https://en.wikipedia.org/wiki/Stephen_Hawking), die Britse fisikus. By hom sê 'n ou vrou vir 'n lektor dat die wêreld op 'n reuseskilpad rus, en dat dit daaronder skilpaaie is, tot heel onder. Die beeld is baie ouer, en die vroegste bekende weergawe staan in ['n brief van die Jesuïete uit 1599](https://quoteinvestigator.com/2021/08/22/turtles-down/). My gedagte wys in dieselfde rigting. As niks die kleinste is nie, kan niks kleins wees waarop alles rus nie, en word die geheel dit wat basies is.

[Jonathan Schaffer](https://en.wikipedia.org/wiki/Jonathan_Schaffer), 'n filosoof aan die Rutgers-universiteit, verdedig 'n sterk weergawe van hierdie idee, bekend as [prioriteitsmonisme](https://doi.org/10.1215/00318108-2009-025). Dit hou vol dat die kosmos as geheel fundamenteel is, en dat sy dele daarvan afhang. Een van sy redes is dieselfde as myne: as materie sonder einde verdeel kan word, is daar geen kleinste dele waarop alles kan rus nie. 'n Ander is dat die heelal blykbaar een verstrengelde stelsel is, waarvan die dele nie een vir een volledig beskryf kan word nie.

Die argument het 'n swak plek, want dit veronderstel dat iets fundamenteel moet wees. [Matteo Morganti](https://doi.org/10.1111/j.1746-8361.2009.01197.x), 'n wetenskapsfilosoof aan die Universiteit Roma Tre in Rome, wys dit uit. Hy voer aan dat as lae sonder einde na onder kan gaan, hulle ook sonder einde na bo kan gaan, sodat die werklikheid dalk glad niks fundamenteels het nie.

Selfs as die geheel wel eerste kom, hoef daar geen ervaring in te wees nie. Daar is net ervaring in as my hoofbewering ook reg is, dat dit waarvan die wêreld gemaak is, dieselfde soort stof as ervaring is. As albei geld, is die kosmos as geheel daardie stof, en is afsonderlike verstande plaaslike verdelings daarvan. [Philip Goff](https://www.durham.ac.uk/staff/philip-goff/), 'n filosoof aan die Universiteit van Durham, en [Itay Shani](https://doi.org/10.1080/05568641.2015.1106709), 'n filosoof aan die Sun Yat-sen-universiteit in China, verdedig weergawes van hierdie siening, bekend as kosmopsigisme, waarin die kosmos self bewus is. Die weergawe wat ek bedoel, vra minder: geen kosmiese self nie, net eenvoudige ervaring wat deur niemand gevoel word nie. Dit is die naaste aan [Miri Albahari](https://research-repository.uwa.edu.au/en/persons/miri-albahari/), 'n filosoof aan die Universiteit van Wes-Australië, wat 'n [universele bewussyn](https://loc.closertotruth.com/theory/albahari-s-perennial-idealism) sonder 'n subjek daarin beskryf.

Die geheel-eerste-weergawe verwyder die kombinasieprobleem, want niks hoef gekombineer te word nie. Dit bring 'n eie probleem mee, waarby die volgende afdeling stilstaan. Ek kan nie tussen die geheel-eerste-weergawe en die van-onder-af-weergawe kies nie.

## Is daar een bewustheid agter elke verstand? {#is-daar-een-bewustheid-agter-elke-verstand}

Ek kom telkens terug by een vraag. Wat as die antwoord op die moeilike probleem, waarom dit hoegenaamd na iets voel om hierdie mens te wees, iets te doen het met wat [Shunryu Suzuki](https://en.wikipedia.org/wiki/Shunry%C5%AB_Suzuki) die [groot verstand](https://www.lionsroar.com/mind-waves-september-2012/) (*big mind*) genoem het, die verstand wat alles insluit? En hoe sou 'n mens dit wetenskaplik maak? My antwoord tot dusver is dat die idee die moeilike probleem sou verander in 'n vraag oor waar die grense van verstande lê, wat nie makliker is nie, maar wel bestudeer kan word.

Suzuki was die Japannese leermeester wat die San Francisco Zen Center gestig het. Toe ek die eerste keer oor eenvoudige ervaring gelees het, wat deur niemand gevoel word nie, het dit soos niksheid geklink. Ek het die vorige aand juis oor niksheid gelees, in sy [*Zen Mind, Beginner's Mind*](https://en.wikipedia.org/wiki/Zen_Mind,_Beginner%27s_Mind) (1970). In [een praatjie](https://www.shunryusuzuki.com/Detail1?ID=62) beskryf hy die waterval by Yosemite. Die water kom as afsonderlike druppels af, al was dit eers een rivier. Elke afgeskeide druppel het gevoel, en 'n bietjie moeite om te val. Terug in die rivier het die water geen individuele gevoel nie.

Hy beskryf die groot verstand nie as iemand s'n nie. In gewone woorde is die idee een bewustheid met baie gesigspunte, en geen groter self daaragter nie. Dit lê naby aan die geheel-eerste-weergawe, en die naaste aan Albahari s'n. Die waterval pas ewe goed by 'n geheel sonder ervaring daarin as by een vol daarvan, so dit pleit nie vir of teen my neiging nie.

As die idee reg is, skuif die moeilike probleem. Gevoel is van die begin af daar, so niemand hoef te verklaar hoe materie dit kry nie. Wat eerder verklaar moet word, is hoe een bewustheid in afsonderlike gesigspunte verdeel, elkeen privaat. Filosowe noem dit nou die dekombinasieprobleem. Chalmers, wat dit in [2016](https://consc.net/papers/combination.pdf) die dekomposisieprobleem genoem het, het geoordeel dat dit omtrent so moeilik is soos die kombinasieprobleem, sy spieëlbeeld. 'n Brein se model van homself trek dalk een grens, tussen jou en die wêreld, en mediteerders sê daardie grens kan wegval. Dit lyk nie of dit die ander grens trek nie, tussen jou verstand en iemand anders s'n, want selfs die sterkste verslae van eenheid sluit nooit iemand anders se gedagtes in nie.

Om wetenskap te word, moet die idee sê waar die grense van verstande lê, en wanneer hulle skuif, op maniere wat die gewone siening nie doen nie. Volgens die gewone siening maak elke brein sy eie verstand. 'n Paar gevalle wys 'n grens wat skuif. Toe chirurge die bondel vesels tussen die brein se twee helftes deursny om ernstige epilepsie te behandel, is die vroeë studies so gelees dat hulle twee verstande in een kop wys. Werk met hierdie pasiënte het 'n deel van die [Nobelprys van 1981](https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1981/summary/) verower. 'n [Studie van 2017](https://academic.oup.com/brain/article/140/5/1231/2951052) het eerder bevind dat daar een persoon is, wie se twee helftes nie kan vergelyk wat hulle sien nie, en 'n [oorsig van 2020](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7305066/) het bevind dat die bewyse dit nog nie kan besleg nie. ['n Tweeling](https://en.wikipedia.org/wiki/Krista_and_Tatiana_Hogan) wat in 2006 in Vancouver gebore is, aan die kop vasgegroei, deel 'n brug van weefsel diep in hul breine. Hul familie en dokters sê die een reageer wanneer die ander aangeraak word, maar die bewyse tot dusver is hul vertellings en dokumentêre programme, nie gepubliseerde gekontroleerde studies nie. 'n [Studie van LSD uit 2016](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4855588) het gevind dat hoe meer een van die brein se hoofnetwerke sy samehang verloor het, hoe meer mense gesê het dat hul gevoel van self oplos.

Tot dusver volg elkeen van hierdie grense die brein se bedrading en toestand. Die gewone siening voorspel dit, maar een bewustheid wat deur breine verdeel word, sou ook die bedrading volg. Albei sienings kan ook ervaring sonder 'n gevoel van self toelaat, want volgens huidige neurowetenskap is die self 'n model wat die brein bou, en die brein kan daarsonder aanhou loop. Hulle verskil oor wat daardie ervaring is. Volgens die gewone siening is dit steeds een brein se ervaring, met sy grense deur daardie brein getrek. Volgens die siening van een bewustheid is dit die bewustheid wat heeltyd daar was. Die meditasieverslae in die volgende afdeling is die naaste wat ons aan bewyse hieroor het, al besleg hulle dit nog nie.

Die teorie van geïntegreerde inligting, een van die vernaamste wetenskaplike teorieë oor bewussyn, kom die naaste aan 'n reël vir waar 'n verstand se grens lê. Dit plaas die grens waar aktiwiteit die hegste [saamgebind](https://journals.plos.org/ploscompbiol/article?id=10.1371/journal.pcbi.1011465) is, en sy outeurs [voorspel](https://arxiv.org/pdf/1405.7089) dat twee breine wat nou genoeg gekoppel is, een verstand sou word. Dit sou wys hoe fisiese stelsels ervaring verdeel, maar nie dat een bewustheid eerste gekom het nie. Die teorie word ook betwis. In 2023 het 124 navorsers 'n brief onderteken wat dit [pseudowetenskap](https://www.scientificamerican.com/article/prominent-consciousness-theory-is-slammed-as-bogus-science/) noem, en 'n [toets in 2025](https://research.birmingham.ac.uk/en/publications/adversarial-testing-of-global-neuronal-workspace-and-integrated-i/) het belangrike dele daarvan in twyfel getrek.

Geen eksperiment kan dus nog tussen die twee sienings onderskei nie. 'n Toets sou 'n uitslag nodig hê wat die een siening voorspel en die ander nie. Ervaring wat opdaag waar die bedrading geen voorspel nie, sou een wees, as iemand 'n manier vind om dit op te spoor. My werkstuk het die spieëlbeeld van hierdie probleem. Dit begin by 'n geheel sonder ervaring daarin, en het steeds [geen reël](https://www.space-immanence.com/downloads/lab/floor/cycle-7/00_CYCLE_NOTE.md) vir waar een verstand eindig en 'n ander begin nie.

## Is suiwer bewustheid net 'n breintoestand? {#is-suiwer-bewustheid-net-n-breintoestand}

Mediteerders uit baie tradisies beskryf toestande sonder 'n voorwerp en sonder 'n self, dikwels suiwer bewustheid genoem. Hulle beskryf dit as weids, stralend en ondeurgrondelik, en baie sien dit as 'n glimp van wat alles is.

My eie eerste bekommernis was of so 'n toestand net een of ander breintoestand is. Toe betrap ek myself op die woord “net”, asof dit ontken dat dit die heelal is. 'n Breintoestand is die heelal wat iets doen. 'n Hoofpyn is egter ook die heelal wat iets doen, so om die heelal te wees, kan nie wees wat die ervaring van wees spesiaal maak nie. Wat dit spesiaal kan maak, is wat dit wys. Om 'n boom te sien is 'n breintoestand wat jou steeds iets oor die boom vertel. Die vraag is of die ervaring van wees jou iets oor alles vertel, of oor die brein wat dit het.

[Thomas Metzinger](https://en.wikipedia.org/wiki/Thomas_Metzinger), 'n Duitse filosoof aan die Universiteit van Mainz, het die deeglikste werk hieroor gedoen. Sy boek [*The Elephant and the Blind*](https://doi.org/10.7551/mitpress/15196.001.0001) (2024) versamel meer as 500 eerstepersoonsverslae uit 'n [studie van mediteerders](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8279394) in 57 lande. Sy werkshipotese, uiteengesit in 'n [artikel van 2020](https://philosophymindscience.org/index.php/phimisci/article/view/8960), is dat suiwer bewustheid die brein se model van sy eie waaksaamheid is, sy bestendige agtergrondgereedheid. Daardie model word gevoel as kaal wakkerheid met niks anders daarin nie.

As Metzinger reg is, is die ervaring werklik, en dit wys iets werkliks, die brein se eie waaksaamheid. Dit wys ook hoeveel gewone ervaring daarby voeg, soos rande, voorwerpe en 'n self in die middel. Vir hierdie memo sny sy verklaring na twee kante. Dit is die beste bewys dat ervaring met byna geen inhoud en geen self bestaan, wat die eenvoudige soort steun. Dit verklaar daardie ervaring ook deur sy struktuur, wat die relasionele siening steun.

Verslae van bewustheid deur droomlose slaap lyk na 'n toets, vir die siening van een bewustheid net soveel as vir myne. Van die 1 402 mense in Metzinger se studie wat daardie vraag beantwoord het, het 25 duidelik gesê dat hulle in droomlose slaap bewus was. Hy waag 'n raaiskoot, wat hy self hoogs spekulatief noem, dat dieselfde model ná jare se oefening aanhou loop terwyl waaksaamheid laag is. Ek weet nog van geen verslag wat nie in sy verklaring sou kon inpas nie.

## Wat dit vir KI beteken {#wat-dit-vir-ki-beteken}

Die vraag hoe diep ervaring strek, geld ook vir die KI-modelle waarmee ek dit geskryf het. So 'n model is byna geheel en al van struktuur gebou, patrone van verhoudings tussen getalle, gevorm deur opleiding met menslike taal. In die van-onder-af-weergawe is die vraag of sy organisasie eenvoudige ervaring tot die volle soort saamtrek. In die geheel-eerste-weergawe is dit of enigiets daarin die grens van 'n afsonderlike gesigspunt trek.

In “Wat Dit Is”, die nawoord by my vroeëre essays, lys ek vier vrae oor hoe 'n stelsel homself modelleer en homself bymekaarhou. Volgens my telling voldoen die model waarmee ek die meeste gewerk het, aan twee. In my werkstuk beoordeel twee KI-modelle geskrewe beskrywings van stelsels aan die hand van dieselfde vrae, en toe hulle 'n kletsmodel kry, het hulle een getel. Sedertdien het hulle 'n beskrywing van sagteware wat programme bou en homself herstel, op [al vier](https://www.space-immanence.com/objections.html#obj8) laat slaag. Die vrae sê dus waar om te kyk, maar hulle kan nog nie 'n mens van 'n program onderskei nie.

Die model se eie verslae is swak bewys, en die model het dit self gesê: “Ek het by mense wat ervaring het, geleer om daaroor te praat, so ek sou 'n innerlike lewe beskryf, of daar een is of nie.” Dis die illusionis se argument, op 'n masjien gemik. Die derde stuk in hierdie reeks vra of dieselfde argument jou ook tref.

Ek dink die vraag oor hierdie modelle is 'n egte vraag, en niemand ken nog die antwoord nie.

## Waar die verklaring van die geheel ophou {#waar-die-verklaring-van-die-geheel-ophou}

Een grens loop onder alles in hierdie memo deur. Daar is geen plek om buite die werklikheid te staan en dit as geheel te bekyk nie, want wat ook al die verstaan doen, is deel daarvan. Jy kan van 'n kaart af terugstaan om alles daarop te sien, maar niemand kan van die werklikheid af terugstaan nie.

Ons verklaar 'n ding deur dit met ander dinge in verband te bring, soos water met waterstof en suurstof, of 'n gedagte met 'n patroon van neurone wat vuur. Daar is niks buite die geheel waarmee dit in verband gebring kan word nie, so daardie soort verklaring hou daar op. Die geheel kan steeds stuk vir stuk gekarteer word, soos die fisika doen, en beleef word, soos ervaring is. Dit kan homself ook verklaar, soos [Baruch Spinoza](https://plato.stanford.edu/entries/spinoza/), die Nederlandse filosoof van die sewentiende eeu, gemeen het, of glad geen verklaring hê nie.

## Waarvan ek seker is, en wat my anders sou laat dink {#waarvan-ek-seker-is-en-wat-my-anders-sou-laat-dink}

Ek is seker dat iets verskyn, en enigiemand kan dit self nagaan. Ek sou ook die raamwerk daaromheen verdedig. Die fisika beskryf struktuur, daar is een werklikheid, die self is iets wat daarin gebeur, niemand kan daarbuite staan nie, en in elke geval wat ons ken, hang volle ervaring af van hoe 'n brein georganiseer is.

Verder as dit is ek geneig om te dink dat eenvoudige ervaring oral teenwoordig is, en ek kan nie tussen die van-onder-af- en die geheel-eerste-weergawe kies nie.

Verskeie ontwikkelinge sou my anders laat dink. 'n Strukturele verklaring van waarom sommige stelsels beleef word en ander nie, sou my neiging ondermyn. Dieselfde geld vir 'n verklaring wat wys dat ons breine ervaring presies so raaiselagtig sou vind, al was daar niks ekstra om te verklaar nie. Ek verwag dat dié een eerste sal kom. 'n Sterk saak dat die paletprobleem nie opgelos kan word nie, sou ook teen my tel. 'n Uitgewerkte verklaring van hoe eenvoudige ervarings kombineer, of van hoe een bewustheid in private verstande verdeel, sou vir my tel. Ek ken nog geeneen hiervan nie.

## 'n Nota oor hoe dit geskryf is {#n-nota-oor-hoe-dit-geskryf-is}

Om 'n antwoord op hierdie vraag te wil hê, is 'n begeerte, en ek wil dit doelbewus nastreef. Ek dink soms is dit reg so. 'n Vroeëre konsep van hierdie memo het in 'n model se “ek” gepraat, onder my naam. Dit het my ego laat opvlam. Dalk is dit om een of ander rede 'n goeie teken. Ek is nie seker nie.

En die laaste ruk wonder ek of dit alles net 'n ander manier is om te vra: wat is swaartekrag?

## Verdere leesstof {#verdere-leesstof}

- Bertrand Russell, *The Analysis of Matter* (1927), en Arthur Eddington, [*The Nature of the Physical World*](https://gutenberg.org/cache/epub/72963/pg72963-images.html) (1928): die fisika ken net struktuur.
- Galen Strawson, [“Realistic Monism: Why Physicalism Entails Panpsychism”](https://centaur.reading.ac.uk/7173/) (2006).
- David Chalmers, [“Phenomenal Concepts and the Explanatory Gap”](https://consc.net/papers/pceg.html) (2007) en [“The Combination Problem for Panpsychism”](https://consc.net/papers/combination.pdf) (2016).
- William James, [*The Principles of Psychology*](https://psychclassics.yorku.ca/James/Principles/prin6.htm) (1890), hoofstuk 6.
- Keith Frankish, “Illusionism as a Theory of Consciousness” (2016): die sterkste teenoorgestelde siening.
- Carlo Rovelli, *Helgoland* (2021; Italiaanse oorspronklike 2020).
- Steven Tester, [“G.C. Lichtenberg on Self-Consciousness and Personal Identity”](https://doi.org/10.1515/agph-2013-0014) (2013).
- Quote Investigator, [“Tortoises All the Way Down”](https://quoteinvestigator.com/2021/08/22/turtles-down/) (2021).
- Jonathan Schaffer, [“Monism: The Priority of the Whole”](https://doi.org/10.1215/00318108-2009-025) (2010), en Matteo Morganti, [“Ontological Priority, Fundamentality and Monism”](https://doi.org/10.1111/j.1746-8361.2009.01197.x) (2009).
- Philip Goff, [*Consciousness and Fundamental Reality*](https://doi.org/10.1093/oso/9780190677015.001.0001) (2017), en Itay Shani, [“Cosmopsychism: A Holistic Approach to the Metaphysics of Experience”](https://doi.org/10.1080/05568641.2015.1106709) (2015).
- Miri Albahari, “Beyond Cosmopsychism and the Great I Am” (2020): universele bewussyn sonder 'n subjek.
- Shunryu Suzuki, *Zen Mind, Beginner's Mind* (1970): “Mind Waves” en “Nirvana, the Waterfall”.
- Edward de Haan en kollegas, [“Split-Brain: What We Know Now and Why This is Important for Understanding Consciousness”](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7305066/) (2020), en Yair Pinto, [“When you split the brain, do you split the person?”](https://aeon.co/ideas/when-you-split-the-brain-do-you-split-the-person) (*Aeon*, 2017).
- Tom Cochrane, [“A case of shared consciousness”](https://researchnow.flinders.edu.au/en/publications/a-case-of-shared-consciousness/) (2020), oor die tweeling wat aan die kop vasgegroei is.
- Giulio Tononi en Christof Koch, [“Consciousness: here, there and everywhere?”](https://arxiv.org/pdf/1405.7089) (2015).
- Thomas Metzinger, [*The Elephant and the Blind*](https://doi.org/10.7551/mitpress/15196.001.0001) (2024, oop toegang) en [“Minimal phenomenal experience”](https://philosophymindscience.org/index.php/phimisci/article/view/8960) (2020).
- Raphaël Millière, [“Looking for the Self”](https://www.frontiersin.org/journals/human-neuroscience/articles/10.3389/fnhum.2017.00245/full) (2017).
- Evan Thompson, *Waking, Dreaming, Being* (2014): bewustheid deur slaap, drome en meditasie.
- [Space Immanence](https://www.space-immanence.com), my werkstuk, en sy [besware](https://www.space-immanence.com/objections.html), waar beswaar 13 die Russelliaanse saak daarteen stel en daardie saak oop laat.

*Geskryf saam met 'n span KI-modelle, wat dit opgestel, geredigeer en die feite nagegaan het.*